در آستانه تصمیمات جدید درباره بنزین، نگاهی به آمار ۲۰ سال گذشته نشان میدهد هر تغییر در سیاستهای سوخت، پیامدهای متفاوتی برای مصرف و بازار انرژی کشور به همراه داشته است.
به گزارش اقتصاد آنلاین به نقل از تسنیم، تا سال ۱۳۸۳ سالانه قیمت بنزین و سایر حاملهای انرژی بر مبنای تورم (یا درصدی از تورم) افزایش مییافت؛ اما توقف افزایش سالانه قیمت حاملهای انرژی، دولتهای بعدی را مجبور به اعمال تصمیماتی برای اصلاح گاه و بیگاه قیمت بنزین کرد که در برخی سالها با روند غلط اجرای تصمیمات توسط دولتهای وقت، ناملایمتهای اجتماعی نیز پدید میآمد.
در این گزارش، بدون پرداختن به درستی یا نادرستی تصمیمات وقت دولتها، تنها روی تأثیر این تصمیمات روی روند مصرف بنزین با تکیه بر آمار و اعداد خواهیم پرداخت.
در سال ۱۳۸۵ متوسط مصرف روزانه بنزین ۷۳.۷ میلیون لیتر بود و در این سال بیشترین میزان ناترازی بنزین کشور را به میزان روزانه ۲۸ میلیون لیتر شاهد بودیم.
در سال ۱۳۸۶ با اجرای طرح سهمیه بندی بنزین در خرداد این سال مواجه شدیم و متوسط مصرف روزانه بنزین در این سال به ۶۴.۵ میلیون لیتر کاهش یافت.
در سال ۱۳۸۷ سهمیهبندی گسترش پیدا کرد و عرضه بنزین آزاد هم آغاز شد و متوسط مصرف روزانه بنزین در این سال به ۶۶.۹ میلیون لیتر رسید.
در سال ۱۳۸۸ سهمیهبندی کاهش پیدا کرد و بهموجب آن متوسط مصرف روزانه بنزین در این سال به ۶۴.۸ میلیون لیتر کاهش یافت.
در سال ۱۳۸۹ شاهد اجرای فاز اول هفدمندی یارانهها بودیم و در این سال متوسط مصرف روزانه بنزین به ۶۱.۳ لیتر رسید.
در طی سالهای ۱۳۹۰، ۱۳۹۱ و ۱۳۹۲ طرح و تصمیم جدیدی از سوی دولت وقت اجرا نشد و متوسط مصرف روزانه بنزین در این سالها به ترتیب ۵۹.۹ میلیون لیتر، ۶۳.۴ میلیون لیتر و ۶۸.۴ میلیون لیتر بود.
همانطور که مشاهده میکنیم در سال ۱۳۹۰، همچنان اثر کاهشی ناشی از اجرای فاز اول هدفمندی یارانهها و قیمتهای جدید بنزین روی کاهش مصرف مشهود است، اما در طی سالهای بعد، اثر آن رفته رفته کاهش یافته و شاهد اوجگیری دوباره مصرف بنزین هستیم.
در اردیبهشت سال ۱۳۹۳، فاز دوم هدفمندی یارانهها اجرا شد و این تصمیم، شیب رشد مصرف بنزین را کُند کرد؛ بهطوریکه متوسط روزانه مصرف بنزین در این سال به ۶۹.۶ میلیون لیتر رسید.
در خرداد سال ۱۳۹۴، فاز سوم هدفمندی یارانهها اجرایی شد؛ بهموجب آن، باز هم شیب رشد مصرف بنزین کُند شده و متوسط مصرف روزانه بنزین در این سال ۷۱ میلیون لیتر بود.
در طی سالهای ۱۳۹۵، ۱۳۹۶ و ۱۳۹۷، هیج تصمیمی از سوی دولت اجرا نشد و شاهد اوجگیری دوباره رشد مصرف بنزین بودیم؛ بهگونهای که متوسط روزانه مصرف بنزین در این سالها به ترتیب به ۷۴.۷ میلیون لیتر، ۸۰.۷ میلیون لیتر و ۸۹.۱ میلیون لیتر رسید.
دولت در سال ۱۳۹۸ با اجرای بسیار بد یک طرح بنزینی، تصمیم به بازگشت سهمیهبندی گرفت و تبعات اجتماعی این تصمیم در آن سال، مشهود بود؛ اما با بازگشت سهمیهبندی در سال ۱۳۹۸، شیب رشد مصرف بنزین کُند شد و متوسط مصرف روزانه بنزین در این سال به ۸۹.۷ میلیون لیتر رسید.
در اواخر سال ۱۳۹۸ و سال ۱۳۹۹ با همهگیری کرونا در کشور مواجه شدیم و این همهگیری به کاهش قابلتوجه مصرف بنزین انجامید، بهطوریکه متوسط مصرف روزانه بنزین به ۷۵.۵ میلیون لیتر کاهش یافت.
با کاهش همهگیری کرونا در سال ۱۴۰۰، باز هم مصرف بنزین روی مدار رشد افسارگسیخته بازگشت و متوسط مصرف روزانه بنزین در این سال به ۸۷.۳ میلیون لیتر رسید.
در سال ۱۴۰۱ شاهد افزایش شدید مصرف با پایان پاندومی کرونا و پایان محدودیتهای ناشی از آن بودیم و در این سال متوسط مصرف روزانه بنزین ۱۰۴.۸ میلیون لیتر بود.
در طی سالهای ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳، طرح یا تصمیم موثری در خصوص بنزین اجرایی نشد و متوسط مصرف روزانه بنزین در این سالها به ارقام بیسابقه ۱۱۵.۶ میلیون لیتر و ۱۲۴.۳ میلیون لیتر رسید
در سال ۱۴۰۴ افزایش قیمت نرخ سوم را در آذرماه شاهد بودیم که اگرچه متوسط مصرف روزانه بنزین در این سال ۱۳۰ میلیون لیتر بود، اما تأثیر کاهش مصرف بنزین ناشی از تصمیم آذرماه ۱۴۰۴ را در ۳ ماهه نخست سال جاری که متوسط مصرف روزانه بنزین به ۱۲۹ میلیون لیتر کاهش یافت مشاهده کردیم.
اکنون بنزین در آستانه یک تصمیم جدید است؛ چرا که متوسط مصرف بنزین در تیرماه به رقم بیسابقه ۱۳۵ میلیون لیتر رسیده و بهدلیل محدودیتهای ناشی از شرایط جنگ در منطقه و جهان، امکان واردات بنزین برای پوشش ناترازی بیش از ۱۴ میلیون لیتری در روز را نداریم.
باید دید این تصمیم جدید، چهخواهد بود و چقدر روی کاهش مصرف روزانه بنزین و کاهش ناترازی آن تأثیر خواهد گذاشت.
